HÜLYA NUTKU nutkuhulya@gmail.com
“ŞİMDİ’nin( İ)’sine varıldığında (Ş) geçmiş olur.” M.FRAYN

KOMEDİNİN FELSEFİ USTASI : MICHAEL FRAYN VE

“İKİMİZİN DÜNYASI”

2.skeç Hayır Demek Evet Demektir de karakterlerin adları Gina ve Kenneth’dir. Boş ve karanlık bir odada kilise çanlarının ardından gecelikli gelen kadın orta yaşı geçmiş biridir. Günlerden pazardır, kapıya bırakılan süt ve gazeteleri alırken odada unutulan çanta ve yağmurluğu görür gece birlikte olduğu Kenneth gitmiştir. Tam terkedilmişlik duygusunu yaşarken eve dönen hatta yerleşmek üzere gelen adamla tartışır ona hayali bir kahramandan sözederek caydırmaya çalışsa da genç delikanlı annesine arkadaşına taşındığını söyleyerek Gina’nın yanına sığınmak istemektedir. İki yalnız insan biraraya gelir. Daha doğrusu birbirlerinin sorunlarının insanlarıdır. Burada aktrist nazal genizden gelen bir tıngırtı ile klas bir İngiliz gibi o aksanla konuşan ve adeta Newyork’da yaşıyomuş gibi bir havadadır. Bu skeç içinde fars nitelikleri taşır. Bu bölüme damga vuran replik “Eğer elde ettiğini istemiyorsan, bu istediğini elde etmişsin demektir.” Geriye Lionel’in hayali kahraman olduğunu açıklamak kalır.

3.skeç olan Ayak çok mantıksız gibi gözüken birşeyin mantıklı bir noktaya doğru evrildiği bir oyun…Sayfalarca süren bir kadının monoloğu, kocasının ayak sallamasına tepki olarak başlar. Adamın ayağı sallandıkça kadın giderek daha da krize giriyor ve adamın ayağının sallanması ile buradaki düzensiz seğirmeler kadının ruh halindeki değişimlerin de işareti oluyor. Bu oyun için absurd komedi de deniliyor. Adam sessiz, alıngan, resmi tavırlı, kuralcı, içki seven biri …Ayağını sallaması metaforik bir öge…Geoffrey ve karısı Nibs kalın ciltli kitaplarını okurken adam ayağını sallamaktadır. İş yeri başvurusu yaptığı yerin karısını control ettireceğini söyleyen adama karşılık kadın, kontrole gelen olmayan ziyaretçi ile konuşurcasına bir monoloğa girer ve ona evliliklerini anlatır. Ayak, tüm yaşamlarının mors alfabesi gibidir. Oyunun notasyonunu belirler, kimi zaman ritmi arttırır, kimi zaman azaltır. Bu adeta üçlü bir ilişkidir. Karı-koca ve ayak…

4.skeç Suburban couple denilen varoş bir semtte, kenar mahallede bir ailenin yemek odasında geçiyor. Oyunda kadının bir yerde “Bazen hayat gerçekten de yaşamaya değer mi diye merak ediyorum?” sorusu bu insanları anlatan altı çizilen bir cümle…İki kişilik oyunda Stephen ve Jo’nun yemek odası vardır ve davete hazırlanmaktadırlar. Konuklar davet etmeyi düşünmedikleri Barney, onu terkeden karısı Bee ve yeni sevgilisi zıpır delikanlı Alex’den oluşur bir de bekledikleri John ile Laura…Bir dolantı komedisi gibi gelişen oyunda eve gelen Barney’nin karısı ile karşılaşmaması için mutfağa konulması ardından gelen konuklarla mutfaktaki Barney arasındaki dolantıyı güçlendiren karşılaştırmama çabası işleri zorlaştırır. Bu çiftin tüm dostları Nicholasa ile Gay, Simon ile Kay, Freddie ile Debbie hepsi aynı düzeyde, yaşları, çocukları, gelirleri bile aynıdır tıpkı Çinliler gibi birbirinin eşi insanlardır.Barney ev sahibi Jo’ya asılırken, ilerleyen sahnelerde Bee de evsahibi Stephen’a yakınlık gösterir, öte yandan Barney karşılaştığı karısının şimdilerde birlikte yaşadığı Alex’I çocuklara bakan dadı sanınca olaylar birbirinin içine geçer ve dolantı doruğa çıkar.

Genelde Çekhov oyunları gibi günlük bir atmosfer, oturup konuşan insanlar, işlerini yapmak yerine konuşarak vakit geçiren insanları ele alıyor.Aslında aptal durumuna düşüp utanan, tüm çıplaklığıyla yalanları ortaya  dökülen ama yine de reddetmeye devam eden kişilikler. Zaten komik olanı yaratan da bu insanların çılgın, histerik halleridir.İçinde bulundukları durum onların saygınlığını azaltsa da ahlaki değerlerini düşürse de sonuçta durumu kabullenmekten hoşlanmazlar.İyi bir oyunda herkesin haklı olduğunu söyleyen Michael Frayn, genelde karakterlerinden uzakta durur, tıpkı Alman yazar Friedrich Hebbel gibi…

            Oyun İzmir Devlet Tiyatrosu’nda 20 Kasım’da prömiyer yapacak. İKİMİZİN DÜNYASI başlığıyla oynanacak oyunda Tayfun Erarslan ve Aslı Kılan rol alıyor. Oyunun yönetmeni Yusuf Köksal, yönetmen yardımcısı ise Zeynep Nutku…Günümüzde insanların gülmeye ihtiyacı böylesine başarılı bir kurgu ve güldürü unsurunu iyi kullanan bir yazar olan Michael Frayn’ın bu oyunu izlenmeli…

İzmir Devlet Tiyatrosu İKİMİZİN DÜNYASI oyunu okuma provası

 

    8 Eylül 1933 Londra doğumlu bir yazar Michael Frayn 80 li yaşlarının ortasına gelmekle birlikte üreten bir yazar…Küçük yaşlarda müzik ve şiir konusunda dikkat çeken yazar ortaokula geldiğinde yazar olmaya karar vermiştir.Cambridge’de Çağdaş Diller ve felsefe eğitimi gören yazar, daha önceleri ordudayken Rusçadan çeviriler yapmaktadır. 1957 de üniversiteyi bitirdikten sonra Manchester Guardian ve The Observer’da yazılar yazmaya başlar. Oyunlarının başarısını felsefe okumasına bağlar. Onun için, felsefi ilkeler çerçevesinde gülünç olan düşünceleri ve karmaşıklaşan yapıları çözme ustası denmektedir.

Sahneleme üzerine yazdığı Stage Directions adlı kitabı yazarın 1970/2008 yılları arasını kapsayan otobiyografisidir diyebiliriz. Onun, İnsan Dokunuşu: Bir Evrenin Yaratılışındaki Parçamız başlıklı çalışması; Neyi ne kadar ve gerçekten biliyoruz? Bu evren hakkında birşey söylemek için burada olmasaydık ne olurdu? Gibi sorulara yanıt aradığı eseridir.

Roman ve senaryoları dışında Rusçadan Anton Çekhov’un oyunlarını çeviren (Üçkızkardeş- Vanya Dayı- Martı- Vişne Bahçesi) Yine Çekhov’dan düzenlemesini yaptığı Deli Bal (1985 de İBŞT) , Hapşırık (1990 İstanbul Devlet Tiyatrosu) oynanmıştır. Benefactors adlı oyununu Platonov’dan uyarlamıştır.

Yazarın bilinen ve en çok oynanan oyunu Oyunun Oyunu (Noises Off)’dur. Orjinal adı Ses Kapalı olan oyun ekonomik, dinamik, harika bir farstır. Oyunun Oyunu’nun prototipi, varoluşla ilgili Exists adlı oyundur, sonradan bu oyunu genişleterek yazmıştır. Karmakarışık, eğlenceli, gülünç bir oyun içinde oyunu ele alır. Sahne kadar sahne gerisine (kulis)taşınan aksilikler ustaca işlenir. Ülkemizde İzmir Devlet Tiyatrosu da dahil olmak üzere, çok kez sahnelenmiştir.

En çok bilinen diğer oyunları  Kopenhag (Copenhagen) ve Burada (Here), Sesler Ziller Bizler adlı oyunlarıdır. Dilimize çevrilen Alfabetik Düzen (Alphabetical Order) dır. Bulutlar (Clouds), Eşeğin Yılları (Donkeys’ Years), Yap ve Kır (Make and Break), Balmoral, Saat Yönünde (Clock Wise), İlk ve Son (First and Last) diğer oyunlarıdır.

Bir bölümlük oyunu olan Seyirci (Audience), Crimson Oteli adlı oyunu ise absurd bir komedidir. Öbür Dünya (After Life) adlı oyununda ise ünlü yönetmen Max Reinhardt’ın hayatını araştırır. Demokrasi (Democracy) bir diğer eseridir.

            Türkçede basılan romanı Spies (Casuslar) adıyla İş Bankası yayınlarından çıkmıştır. Oyunlarında olduğu gibi romanlarında da sürprizlere yerverir. Örneğin bu romanda geçmişi anımsayan kişi 1.tekil ben olarak anlatırken, anımsanmıyan yerlerde 3.şahıs, o,  tarafından aktarılır.

Diğer eserleri; Çok Özel Bir Hayat (A Very Private Life), Teneke Erkekler (The Tin Men), Rusça Tercüman (The Russian Interpreter), Güneşe İniş (A Landing on the sun), Sabahın Sonlarına Doğru (Towards the End of Morning), Tatlı Rüyalar (Sweet Dreams), Paldır Küldür (Headlong), Bunun Hile (Trick of it) ,Babamın Serveti (My Father’s Fortune), Şimdi Biliyorsun (Now You Know), Skios adlı eserleridir.

Michael Frayn’ın yazdığı tüm oyunlar aktörün imzasına gereksinim duyduğu gibi oyuncuya yaratıcı olanaklar sağlayan metinlerdir. Konuşmanın doğalllığı kadar hayal gücünü kullanma, metindeki sessizlikleri değerlendirme kadar işaret dili de bir o kadar önemlidir.

Frayn’ın oyunlarında dil kendimizi ifade etme aracı olduğu kadar iletişim kurmamızda ve dünyayı anlamamıza yardımcı bir anlatım yakalamamızı da sağlar. Aynı zamanda dil iç dünyamızı ve ruh halimizi de yansıtmanın bir yoludur. Hem yaşamı hem de ilişkilerimizi sorgularken kimi kez yarım kalan cümleler ya da bitmek bilmeyen konuşmalar, birbirimizi anlamamaktan kaynaklanan kopukluklar, kişilerarası iletişimdeki kırılma noktalarını oluşturur. Yazar bu bağlamda ikili ilişkileri özellikle de karı-koca arasındaki ilişkiyi ele alır. Çekhov çevirmeni olarak sessizliklerin de değerini bilerek oyunlarını kaleme alır.

İKİMİZ (Two of us) oyunu için yazar, dört bölümlü oyun tanımı yapar.  2 oyuncuyla oynanan ancak 11 rolün canlandırıldığı bir oyun…Evliliği sorgulayan, kadın-erkek ilişkisini irdeleyen yazar evlilik kurumu, bağlılık ve bağımsızlık ikilemini ele alır.

            Oyun 4 ana başlıktan oluşuyor: 1-Bebek, 2- Hayır Demek Evet Demektir, 3- Ayak,  4- Yemek Daveti –ya da- Konuklar Karıştı.

           

 1.Skeç olarak adlandırılan Bebek’de bebekleri doğmadan önce balaylarını bu otelde geçiren çift, nostalji yaşamak üzere bebeklerini de alarak aynı otele gelirler. Ancak bebeğin gece boyunca ağlaması, gecenin 3 ünde uykusuz bir halde ne konuştukları, ne düşündükleri belli olmayan bir çift görürüz. Cockney couple dedikleri doğu Londra’da yaşayan ve karışık milliyetlerden oluşan ve farklı kültürlerden gelen insanların yaşadığı bu bölgenin renklerini taşırlar. Çift basit bir İngiliz ailesinin tipik örneğidir. Yazar burada çifte ad vermemiş Kadın ve Adam demiş. Bebeğin ağlaması, su borusu sesi, dışarıdan gelen gürültüler, kendilerinin karanlıkta düşürdükleri Venedik’te geçirdikleri balayı gecesinin geçmişte kaldığını vurgulamaktadır.

 

YAZARIN ÖNCEKİ YAZILARI